Stanisław Dec mieszkał z żoną Anną i trójką dzieci w Grodzisku Dolnym. W swoim gospodarstwie ukrywał czworo Żydów (małżeństwo Jacków, ich córkę, Żyda imieniem Szulim). Czteroletnią Hanię, córkę Jacków, podrzucono rodzinie Deców w pewną noc. Dziewczynka nie ukrywała się z pozostałymi Żydami, ale wychodziła na zewnątrz i uczestniczyła w zabawach z innymi dziećmi. Rozpoznano, że jest Żydówką i doniesiono o tym na policję. Dom Deców stał się obiektem policyjnej kontroli. Anna Dec musiała oddać Hanię siostrom zakonnym, u których dziewczynka przebywała do końca wojny.

Stanisław Dec zbudował dla Żydów specjalną kryjówkę w stajni. Ciężko pracował, aby utrzymać swoją rodzinę i wyżywić ukrywanych Żydów, którzy zaczęli wychodzić na zewnątrz. Pewnego dnia ktoś ich zauważył i doniósł o tym Niemcom.

16 marca 1944 r. Niemcy otoczyli dom Deców. W tym samym czasie Żydzi przebywali w mieszkaniu, a Stanisław pracował w swoim warsztacie stolarskim. Troje zdążyło wrócić do kryjówki w stajni, jeden schował się na strychu. Niemcy go znaleźli i zastrzelili*.

Anna Dec została brutalnie pobita, a Stanisław otrzymał strzał w głowę (miał wówczas 32 lata). „[…] ten Stanisław też się wystraszył, wiedział, co go chyba czeka, otworzył okno, proszę pana i chciał z tego okna skoczyć, to było nisko, bo to nie był piętrowy dom, tylko parterowy, i w tym czasie ja weszłam do tego pokoju – patrzę, a on leci, już go zastrzelili i widziałam, jak on leciał do tyłu” (FLV, nagranie audio, sygn. 405_4772, [relacja Marii Członki] z 16.12.2013 r.). Oprawcy nie odkryli kryjówki w stajni, dzięki czemu troje Żydów ocalało. Przeżyła pani Jackowa, która po wojnie razem z Hanią wyjechała do Izraela.

 

Bibliografia:

  1. FLV, nagranie audio, sygn. 405_4772, relacja Marii Członki [sąsiadka, naoczny świadek] z 16.12.2013 r.
  2. Hera, Polacy ratujący Żydów. Słownik, Warszawa 2014.
  3. Rączy, Pomoc Polaków dla ludności żydowskiej na Rzeszowszczyźnie 1939-1945, Rzeszów 2008.

 

uwagi:

* J. Hera (Polacy ratujący Żydów. Słownik, Warszawa 2014, s. 183) podaje rok 1943.