Jagodne to wieś w powiecie łukowskim. Dziś nie ma jej już na mapach. Mieszkańcy wielokrotnie pomagali Żydom z pobliskiego Warkocza – dzielili się z nimi jedzeniem. Siedmioro zapłaciło za to najwyższą cenę.

11 stycznia 1943 r. do szkoły w Jagodnem przyjechał oddział niemiecki. Towarzyszył mu Żyd o nazwisku Gdala, który ukrywał się w lasach pod Warkoczem. Dwóch funkcjonariuszy niemieckich chodziło z sołtysem po domach i nakazywało dorosłym stawić się w budynku szkoły. Wieś otoczona była lasem i ci, którzy mogli, uciekli do niego, by przeczekać obławę. Kiedy z Łukowa przyjechało gestapo, wszystkim kazano wyjść przed szkołę, a Gdalę zabrano ze sobą do pobliskiego domu. Tam powiedział, że Władysław Goschorski dostarczał mu jedzenie – mężczyznę zastrzelono, a jego ciało umieszczono w widocznym miejscu. Żyd podał również nazwisko Bronisławy Bednarczyk, która tego samego dnia, w wieku 36 lat, osierociła troje dzieci.

Kiedy gestapowcy wyszli z Gdalą do zebranych mieszkańców, rozkazano im ustawić się w szeregu. Zarządzono pacyfikację. Od tego momentu w źródłach pojawiają się nieścisłości. Według niektórych dowódca wybierał osoby na stracenie i kazał im przejść do przedsionka. Kiedy ten wypełnił się ludźmi, funkcjonariusze, którzy czekali na zewnątrz, strzelali do „wybranych”. Według innej wersji osoby wywoływano po nazwisku. Każda z nich miała usłyszeć pytanie o to, czy darowała lub sprzedawała jedzenie Żydowi. Nikt się nie przyznał, za to Żyd Gdala wymieniał, co od kogo otrzymał. Tych, których wskazał – zabijano na miejscu. Istnieje relacja, według której zabijano co dziesiątą osobę z szeregu. Za kawałek chleba i ludzką dobroć okazaną osobom pochodzenia żydowskiego zginęli: Michał Fronczak, Antoni Pucyk, Jan Cabaj, Henryk Koper i Stanisław Osiak*. Rodziny rozstrzelanych pochowały swoich krewnych na cmentarzach parafialnych w Domanicach i Tuchowiczu.

Niemcy nie oszczędzili również Gdali. Został przez nich zabity we wsi Lipiniak lub Zastawie**. Dostępna literatura podaje, że 13 stycznia 1943 r. we wsi Zastawie zabito jeszcze kilka osób***.

 

Bibliografia:

  1. FLV, List od Heleny Maćkowiak, Biskupice, [brak daty].
  2. FLV, List od Albiny Tomasik [córka], [brak daty].
  3. FLV, nagranie audio, sygn. 405_5085, relacja Wacławy Pracz z 02.01.2014 r.
  4. Godni synowie naszej Ojczyzny, red. J. Chodorska CSL, Warszawa 2002.
  5. [Strona internetowa:] http://zastawie-netau.net/jagodne.html, dostęp: 10.04.2015 r.

 

uwagi:

* W książce Godni synowie naszej Ojczyzny (red. J. Chodorska CSL, Warszawa 2002, s. 66) zamiast Michała Fronczaka i Stanisława Osiaka wskazano Tomasza Pucyka i nieznanego z imienia i nazwiska służącego u gajowego.

** Tamże. Pojawia się informacja, że Gdala został zabity przez Niemców 13 stycznia 1943 r. we wsi Zastawie, zaś w przekazach mieszkańców gmin Łuków i Stoczek Łukowski (strona internetowa: http://zastawie-netau.net/jagodne.html) wskazano miejscowość Lipniak.

*** Godni synowie naszej Ojczyzny, red. J. Chodorska CSL, Warszawa 2002, s. 66.