W czasie okupacji wdowa Brühl znalazła się w trudnej sytuacji materialnej. Jej mąż był Niemcem, przyjął polskie obywatelstwo, ale zmarł jeszcze przed wojną. Kobieta miała willę „Anielin” przy ul. Dębowej w Milanówku pod Warszawą, jednak nie była w stanie jej utrzymać. Budynek, podzielony na mieszkania, zaczęła wynajmować. W dwóch mieszkaniach na parterze zamieszkała rodzina Sasów, piętro pozostawało zaś dla pani Brühl i jej córki Hanny (około 18 lat*). Kobiety częściej przebywały w Warszawie, gdzie Hanna uczyła się, a jej matka pracowała.

Pani Brühl wynajęła mieszkanie na piętrze grupie osób pochodzenia żydowskiego. Mieszkańcy Milanówka zauważyli nieznajomych, jednak nikt nawet nie podejrzewał, że mogą oni być Żydami. Jeden z sąsiadów wspomina, że wiosną 1943 r. zauważył obce osoby spacerujące po ogrodzie przy willi: „Były to dwie kobiety i dwóch mężczyzn oraz dwie dziewczynki. Kiedyś zapytałem Stanisława Sasa, kim są ci ludzie. Sas odpowiedział mi, że są to kuzyni Brühlów z Rumunii. […] powiedział mi jedynie jeszcze to, że jeden z tych mężczyzn ma być profesorem, a drugi lekarzem” (IPN BU 392/1378).

Wczesnym rankiem 17 maja 1943 r. posesja Brühlów została otoczona przez Niemców. Początkowo żandarmi podejrzewali, że mieszkający na parterze bracia Stanisław i Władysław Sasowie są Żydami, których poszukują. Bracia złożyli wyjaśnienia i wskazali mieszkanie Brühlowej. Niemcy dokonali szybkiej rewizji pięta i wyprowadzili za budynek pięć osób. Tam po kolei je zastrzelili. Naocznych świadków nie było. Wśród zamordowanych była Hanna Brühl oraz cztery osoby pochodzenia żydowskiego – dwie kobiety i dwaj mężczyźni. Po egzekucji Niemcy nakazali mieszkańcom Milanówka (Kucharskiemu, Stanisławowi Muszałowi oraz Górnym) zakopać ciała na łące za budynkiem. „Po wykopaniu dołu na polecenie żandarmów, zwłoki wszystkich zabitych pięciu osób włożone zostały do tego dołu, po czym dół zasypany został na powrót ziemią i wyrównany. Dopiero wtedy Niemcy z terenu posesji Brühlów odjechali” (IPN BU 392/1378).

Bracia Sasowie i ich ojciec stawili się na posterunku w Grodzisku Mazowieckim, gdzie zostali przesłuchani w sprawie ukrywania Żydów przez panią Brühl. Pytani byli również o pewną żydowską dziewczynkę. Nic jednak o niej nie wiedzieli.

Niemcy pojawili się w mieszkaniu Sasów kolejnego dnia wieczorem. Usiedli przy stole i czekali. Nakazali zachowywać się cicho. Około północy, gdy usłyszeli hałas, wybiegli na zewnątrz. Stanisław Sas wspomina: „Za moment powrócili, przyprowadzając ze sobą dziewczynkę, ciemną, kędzierzawą, tę samą, którą widywałem uprzednie jako młodszą, chodzącą po posesji Brühlów. Była ona zakrwawiona na twarzy i miała otartą rękę. Z wypowiedzi tej dziewczynki okazało się, że chciała ona wydostać się z zamkniętego na kłódkę mieszkania Brühlów i uczyniła to przez wyskoczenie z balkonu na dół” (IPN BU 392/1378). Żandarm, który mówił po polsku, przeszukał torebkę dziewczynki, a następnie ściągnął z jej ręki złoty pierścionek. Kazał jej również zdjąć złoty medalik, bo – jak zaznaczył –  Żydzi tego nie noszą. Niemcy zaprowadzili dziewczynkę w kierunku Grodziska Mazowieckiego. Nie wiadomo, co się z nią stało.

Po miesiącu do Milanówka przyjechał brat rozstrzelanej Hanny Brühl, oficer Wehrmachtu. Chciał zabrać jej zwłoki. Razem z nim obecni byli żandarmi i dwaj mężczyźni ubrani po cywilnemu. Wezwany został Kucharski, obecny przy zakopywaniu ciała. Miał wskazać miejsce, w którym spoczywa dziewczyna. Prawdopodobnie Hanna została później pochowana na cmentarzu. Pozostałych ciał nie ekshumowano.

 

Bibliografia:

  1. IPN BU 392/1378.
  2. Bartoszewski, Z. Lewinówna, Ten jest z Ojczyzny mojej. Wspomnienia z lat 1939-1945, Warszawa 2007.
  3. Bielawski, Zbrodnie na Polakach dokonane przez hitlerowców za pomoc udzielaną Żydom, Warszawa 1981.
  4. Datner, Las sprawiedliwych. Karta z dziejów ratownictwa Żydów w okupowanej Polsce, Warszawa 1968.
  5. Hera, Polacy ratujący Żydów. Słownik, Warszawa 2014.
  6. Those Who Helped. Polish Rescuers of Jews During the Holocaust, red. R. Walczak, cz. 3, Warszawa 1997.
  7. Those Who Risked Their Lives, red. A. Poray, Chicago 2007.
  8. Wroński, M. Zwolak, Polacy – Żydzi 1939-1945, Warszawa 1971.
  9. Zajączkowski, Martyrs of Charity, Washington D.C. 1988.
  10. [Strona internetowa:] http://mojaosswiata.wordpress.com/2010/05/12/241/, dostęp: 31.10.2014 r.

 

uwagi:

* Według IPN BU 392/1378 Hanna Brühl miała 17-18 lat (zeznanie Stanisława Sasa) lub około 19 lat (zeznanie Jana Laskowskiego). Inni wskazują 20 lat – por.: W. Bartoszewski, Z. Lewinówna, Ten jest z Ojczyzny mojej. Wspomnienia z lat 1939-1945, Warszawa 2007, s. 605; S. Datner, Las sprawiedliwych. Karta z dziejów ratownictwa Żydów w okupowanej Polsce, Warszawa 1968, s. 97; S. Wroński, M. Zwolak, Polacy – Żydzi 1939-1945, Warszawa 1971, s. 419. Natomiast J. Hera podaje, że Hanna miała 23 lata: tejże, Polacy ratujący Żydów. Słownik, Warszawa 2014, s. 153.