Rodzina Balickich mieszkała w Siemianiówce koło Lwowa. Józef Balicki (ur. 15 lutego 1893 r.) pracował na kolei, a jego żona Katarzyna, z d. Bezrąk (ur. 10 czerwca 1896 r.), zajmowała się domem i dziećmi. Chaima Pasternaka i jego synów Baliccy znali prawdopodobnie jeszcze z czasów przedwojennych. Pasternakowie mieszkali we Lwowie przy ul. Potockiego i zajmowali się handlem skórami.

Kiedy w 1942 r. starszy syn Balickich – Stanisław – został skierowany przez Niemców do pracy w kamieniołomach w Postomytach i Szczercu, pomógł mu Bernard (Rubin) Pasternak. Niedługo po tym wydarzeniu Stanisław mógł odwdzięczyć się za okazaną pomoc (ukrycie). Pasternakowie byli Żydami, więc gdy tylko powstało getto we Lwowie, zostali do niego skierowani. Stanisław i jego brat Władysław dostarczali im żywność. Późną jesienią 1943 r. – prawdopodobnie dzięki mundurowi kolejowemu – wydostali z getta Bernarda i Mojżesza. Następnej nocy mieli wrócić po żonę Bernarda i ich córkę Zofię. Nie zdążyli. Wszystko wskazuje na to, że zostały one wywiezione do obozu koncentracyjnego.

Bracia Bernard i Mojżesz zostali ukryci w specjalnie przygotowanej kryjówce – pod podłogą w domu. Tam przebywali w ciągu dnia, w nocy spali w mieszkaniu. 1 lutego 1944 r. Józef i Katarzyna Baliccy zostali aresztowani razem z ukrywającymi się u nich Żydami. Doniósł na nich ukraiński sąsiad o nazwisku Jaremko. Ich synów nie było w tym czasie w domu. Baliccy z Bernardem i Mojżeszem zostali przewiezieni na posterunek policji w Szczercu.

Katarzyna wspomina, że Pasternakowie, którzy byli w innej celi, zdołali w nocy uciec. Ich dalsze losy nie są znane. Ona wraz z mężem została przewieziona do Lwowa, do więzienia przy ul. Kazimierzowskiej. 17 marca 1944 r. małżonków przeniesiono do więzienia w Rzeszowie, a następnie do Krakowa, gdzie 25 lipca 1944 r. hitlerowski Sąd Specjalny ogłosił wyrok śmierci. „Wyrok ten w stosunku do Józefa Balickiego został wykonany we Wrocławiu – przez ścięcie gilotyną” (IPN BU 392/148). Katarzyna ostatni raz widziała męża we Wrocławiu, nie wie, kiedy zginął. Stamtąd została przetransportowana do więzienia w Jaworze, a później „[…] ułaskawiona, do wyzwolenia […] w więzieniu kobiecym w Lubece, gdzie miała przebywać od 25 VII 1944 r. do 3 II 1946 r.” (IPN BU 392/148).

26 listopada 1987 r. Józef, Katarzyna, Stanisław i Władysław zostali odznaczeni tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Bibliografia:

  1. IPN BU 392/148.
  2. IPN BU 392/2033.
  3. IPN BU 392/2034.
  4. W. Bielawski, Zbrodnie na Polakach dokonane przez hitlerowców za pomoc udzielaną Żydom, Warszawa 1981.
  5. Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holocaustu. Polska, red. naczelny I. Gutman, red. współprowadzący S. Bender, S. Krakowski, red wyd. pol. D. Libionka, R. Kuwałek, A. Kopciowski, cz. I-II, Kraków 2009.
  6. J. Hera, Polacy ratujący Żydów. Słownik, Warszawa 2014.
  7. Kto w takich czasach Żydów przechowuje?… Polacy niosący pomoc ludności Żydowskiej w okresie okupacji niemieckiej, red. A. Namysło, Warszawa 2009.
  8. Rejestr faktów represji na obywatelach polskich za pomoc ludności żydowskiej w okresie II wojny światowej, Instytut Pamięci Narodowej, red. A. Namysło, G. Berendt, Warszawa 2014.
  9. W. Zajączkowski, Martyrs of Charity, Washington D.C. 1988.