Piotr Gawryć mieszkał we wsi Połomyja (obecnie Połomia) k. Pilzna. W czasie okupacji pomagał rodzinie Rębisiów ukryć około 12 Żydów, którzy zostali przyjęci przez Polaków w 1942 r. Józef i Anna Rębisiowie mieli pięcioro dzieci: Jana, Karola, Wiktorię, Zofię i Władysława. Ten ostatni założył już własną rodzinę i mieszkał w Latoszynie k. Dębicy. Wiktoria była narzeczoną Feliksa Gawrysia, który mieszkał z Rębisiami.

Rodzina przygotowała dla Żydów dwie kryjówki: pod stodołą i pod drewutnią. Wyposażyła je w prycze i sienniki. Ukrywający się pochodzili z Krakowa, Tarnowa i Lwowa. Jeden z mieszkańców wsi trzykrotnie ostrzegał Rębisiów przed grożącą rewizją, ale mimo to rodzina nie odprawiła Żydów.

Niedaleko gospodarstwa mieszkała z wnuczką (Eugenią) Zofia Miela. Kobieta pracowała u Rębisiów jako gosposia. Na ich prośbę przyjęła do siebie grupę Żydów. W 1941 r. Józef Rębiś oraz jego synowie – Jan i Karol – wybudowali schron w stodole nalężącej do Zofii.

9 września 1943 r. do gospodarstwa Rębisiów przyjechali Niemcy. Otrzymali donos. Józef, Anna, Zofia, Karol, Wiktoria, Feliks Gawryś i obecny w domu Rębisiów Piotr Gawryć zostali zamordowani razem z ukrywanymi Żydami. Niemcy zrabowali gospodarstwo.

Jan Rębiś w czasie niemieckiej obławy przebywał poza domem. Został ostrzeżony o napaści i do gospodarstwa przyszedł dopiero w nocy. Opuścił wieś i ukrywał się do końca wojny. Prawdopodobnie przeżył także jeden z ukrywających się Żydów.

Tego samego dnia grupa Żydów przebywających u Zofii Mieli opuściła kryjówkę. Wnuczka Eugenia uciekła do krewnych. Kilka dni później Niemcy przyjechali do Zofii i zastrzelili ją. Kobieta została pochowana przez rodzinę na cmentarzu w Dobrkowie. Na tym samym cmentarzu spoczęli Rębisiowie.

Władysław Rębiś po zamordowaniu przez Niemców członków swojej rodziny był represjonowany. Przebywał w więzieniu. Poddawano go brutalnym przesłuchaniom.

 

Bibliografia:

  1. IPN BU 392/2033.
  2. Bielawski, Zbrodnie na Polakach dokonane przez hitlerowców za pomoc udzielaną Żydom, Warszawa 1981.
  3. Datner, Las sprawiedliwych. Karta z dziejów ratownictwa Żydów w okupowanej Polsce, Warszawa 1968.
  4. Fajkowski, J. Religa, Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945, Warszawa 1981.
  5. Hera, Polacy ratujący Żydów. Słownik, Warszawa 2014.
  6. Polacy ratujący Żydów na Rzeszowszczyźnie w latach 1939-1945 (Poles rescuing Jews in the Rzeszów Region in the years 1939-1945) E. Rączy, I. Witowicz; teksty wstępne E. Rączy; tł. S. Bińczycki, Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Rzeszów 2011.
  7. Rączy, Pomoc Polaków dla ludności żydowskiej na Rzeszowszczyźnie 1939-1945, Rzeszów 2008.
  8. Rejestr IPN 418-420.
  9. Those Who Helped. Polish Rescuers of Jews During the Holocaust, red. R. Walczak, cz. 3, Warszawa 1997.
  10. Those Who Risked Their Lives, red. A. Poray, Chicago 2007.
  11. Wroński, M. Zwolak, Polacy – Żydzi 1939-1945, Warszawa 1971.
  12. Zajączkowski, Martyrs of Charity, Washington D.C. 1988.
  13. [Strona internetowa:] http://debica24.eu/a/zabili-cala-jego-rodzine-nawet-po-latach-niechetni, dostęp: 07.07.2015 r.
  14. [Strona internetowa:] http://www.sprawiedliwi.org.pl/pl/family/424,rodzina-rebisiow/, dostęp: 07.07.2015 r.
  15. [Strona internetowa – Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”:] straty.pl, dostęp: 07.07.2015 r.; 23.11.2015 r.

 

uwagi:

*  W. Zajączkowski (Martyrs of Charity, Washington D.C. 1988, 388 (s. 204)) podaje  błędne nazwisko Rębis, z kolei S. Datner (Las sprawiedliwych. Karta z dziejów ratownictwa Żydów w okupowanej Polsce, Warszawa 1968, s. 100) – Rębina. Istnieje prawdopodobieństwo, że [Piotr] Gawryć i [Feliks] Gawryś to dwie formy nazwiska tego samego mężczyzny. Przypadek ten jest badany.