Jan Gałat mieszkał z żoną Marianną, córką Heleną i synem Czesławem Władysławem we wsi Nasutów (powiat lubartowski). Prowadził gospodarstwo rolne oraz pracował w leśnictwie Stary Tartak. Znał Żyda Rozgolda, który do 1939 r. handlował drzewem.

W czasie okupacji w okolicznych lasach ukrywali się Żydzi, którzy przychodzili po jedzenie do gospodarstw w Nasutowie, w tym m.in. do rodziny Gałatów. Marianna Gałat przygotowywała posiłki, a Jan je zanosił. Wśród ukrywających się był też znajomy Jana.

Na początku listopada Rozgold przyszedł do gospodarstwa Gałatów z synem. Mężczyźni chcieli kupić masło. Marianna wydała im to, co chcieli. Żydzi wrócili do lasu. Następnego dnia wieczorem Rozgoldowie ponownie zjawili się w gospodarstwie Gałatów i rozmawiali z Janem. Ten postanowił ukryć dwóch Żydów* w stodole-oborze. Marianna gotowała, a jej mąż nosił jedzenie do stodoły. Czasem Rozgoldowie wychodzili z kryjówki i szli do lasu. Zawsze wracali.

19 listopada 1942 r. Marianna Gałat pojechała do Lublina. Jan poszedł pracować w lesie, a dzieci Gałatów zostały z Marianną Ozimek, krewną Jana. W pobliżu gospodarstwa przechodziło czterech umundurowanych Niemców. Zauważyli oni dwóch mężczyzn wychodzących ze stodoły. Zatrzymali ich i po rozpoznaniu, że to Żydzi, zastrzelili. Następnie zrobili rewizję w domu Gałatów, ale innych osób nie znaleźli. Leżącym na podwórzu martwym Żydom przecięli cholewy butów i wyciągnęli z nich pieniądze. Stodołę-oborę spalili razem z inwentarzem. Następnie udali się w stronę tartaku. W tym czasie przyjechała miejscowa straż (m.in. Jan Smoliński, Antoni Gwóźdź, Józef Woźniak). Martwe ciała Żydów mieszkańcy pochowali w pobliskim lesie.

W tartaku Niemcy aresztowali Jana Gałata. Zabrali go do Lubartowa i tam 20 listopada 1942 r. powiesili. Jan najpierw spoczął w zbiorowej mogile przy szosie w Lubartowie. Tylko dzięki usilnym staraniom Krzyżanowskiej, jednej z sąsiadek, Niemcy wydali pozwolenie na zabranie ciała. W styczniu 1943 r. ekshumowano szczątki Jana i pochowano na cmentarzu w Dysie.

Bibliografia:

  1. IPN BU 392/827.
  2. IPN BU 392/929.
  3. FLV, nagranie audio, sygn. 811_1354 A, relacja Genowefy Pycki [sąsiadka] z 31.03.2014 r.
  4. Those Who Risked Their Lives, red. A. Poray, Chicago 2007.

Uwagi:

* W relacji Genowefy Pycki jest mowa o trzech ukrywanych Żydach – por. FLV, nagranie audio, sygn. 811_1354 A, relacja Genowefy Pycki [sąsiadka] z 31.03.2014 r.