Jan Brust pracował w częstochowskiej odlewni „Raków”. Posadę majstra wykorzystywał do niesienia pomocy Żydom w przyfabrycznym obozie Hassag. Brał udział w akcjach zorganizowanych przez „Żegotę” – jako łącznik dostarczał Żydom pieniądze, grypsy, dokumenty i lekarstwa.

W grudniu 1944 r. Brust został zatrzymany przy przekraczaniu bramy obozu. Miał wtedy przy sobie fałszywe dokumenty i lekarstwa – dlatego zaczął uciekać. 28 marca 1944 r.**  niemieckie kule zraniły go na tyle dotkliwie, że zmarł po kilku dniach. Źródła podają, że tego dnia planował przenieść też grypsy. Podobno, by nikogo nie narażać, wszystkie połknął.

Pozostali członkowie rodziny Jana Brusta również pomagali Żydom. Dzięki zaangażowaniu żony Lucyny ich dom stał się przystankiem dla żydowskich uciekinierów. Brat Jana ukrywał Żydówkę, która została deportowana na przymusowe roboty do Niemiec jako Polka. Siostra, Henryka Mielczarek, ukrywała młodą Żydówkę, uciekinierkę z getta w Częstochowie. Kobieta pozostała u niej aż do wyzwolenia.

Rodzina Brustów została odznaczona przez Instytut Yad Vashem tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata***.

 

Bibliografia:

  1. IPN BU 392/2021.
  2. IPN BU 392/2027.
  3. Bartoszewski, Z. Lewinówna, Ten jest z Ojczyzny mojej. Wspomnienia z lat 1939-1945, Warszawa 2007.
  4. Berenstein, A. Rutkowski, Pomoc Żydom w Polsce 1939-1945, Warszawa 1963.
  5. Bielawski, Zbrodnie na Polakach dokonane przez hitlerowców za pomoc udzielaną Żydom, Warszawa 1981.
  6. Datner, Las sprawiedliwych. Karta z dziejów ratownictwa Żydów w okupowanej Polsce, Warszawa 1968.
  7. Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holokaustu. Polska, red. naczelny I. Gutman, red. współprowadzący S. Bender, S. Krakowski, red. wyd. pol. D. Libionka, R. Kuwałek, A. Kopciowski, cz. I-II, Kraków 2009.
  8. Poray, Those Who Risked Their Lives, Illinois 2007 s. 21.
  9. Those Who Helped. Polish Rescuers of Jews During the Holocaust, red. R. Walczak, cz. 3, Warszawa 1997.
  10. Wroński, M. Zwolak, Polacy – Żydzi 1939-1945, Warszawa 1971.
  11. Zajączkowski, Martyrs of Charity, Washington D.C. 1988.
  12. [Strona internetowa:] http://www.oocities.org/athens/stage/9921/holocaust.html, dostęp: 19.03.2015 r.
  13. [Strona internetowa:] http://www.region.czest.pl/cz50/sprawiedliwy.php, dostęp: 19.03.2015 r.

 

uwagi:

* Marian – zob.: Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holokaustu. Polska, red. naczelny I. Gutman, red. współprowadzący S. Bender, S. Krakowski, red. wyd. pol. D. Libionka, R. Kuwałek, A. Kopciowski, Kraków 2009, s. 67-68 i portal http://www.oocities.org/athens/stage/9921/holocaust.html (dostęp: 19.03.2015 r.); z kolei S. Datner (Las sprawiedliwych. Karta z dziejów ratownictwa Żydów w okupowanej Polsce, Warszawa 1968 s. 106) wskazuje inne nazwisko – Brus.

** Księga Sprawiedliwych… podaje grudzień 1944 r., a strona http://www.oocities.org/athens/stage/9921/holocaust.html (dostęp: 19.03.2015 r.) 12.04.1944 r.; według zapisu na portalu  http://www.region.czest.pl/cz50/sprawiedliwy.php (dostęp: 19.03.2015 r.) Marian [sic!] zginął 28.03.1944 r. W zgromadzonej bibliografii czytamy też, że  zginął podczas ucieczki lub w następstwie odniesionych ran.

*** Jan Brust otrzymał odznaczenie Instytutu Yad Vashem jako Marian Brust. Tego samego dnia, tj. 22 grudnia 1983 r., odznaczenie przyznano również jego żonie Lucynie. 4 września 1979 r. odznaczono Henryka i Anielę Brustów oraz Henrykę Brust-Mielczarek.