Ignacy Ambroziak mieszkał z rodziną we wsi Cholewy (województwo mazowieckie). W czasie okupacji niemieckiej pomagał znajomym Żydom i udzielał im schronienia. Bracia Szmul, Moszek i Abram Lajzerowie byli synami handlarza bydłem z Płońska, który kupował zwierzęta także od Ignacego.

Kiedy wspomnianym braciom udało się uciec z płońskiego getta, ukryli się w lesie. Potrzebną pomoc znaleźli na terenie gospodarstwa Ambroziaków, dokąd przychodzili nocować. Tu otrzymywali żywność. W ciągu dnia, dla bezpieczeństwa, wracali do lasu. Volksdeutsch o nazwisku Gacyk doniósł Niemcom, że Ignacy ukrywa Żydów. Rodzina Ambroziaków była trzykrotnie poddawana rewizji, w czasie których Rozalia, żona Ignacego, i ich syn Henryk zostali okrutnie pobici. Rewizje te odbywały się w dzień, dlatego Żydów nie odnaleziono. Mimo to w październiku 1943 r. Ignacego aresztowano i osadzono w obozie w Pomiechówku.

Ignacy Ambroziak zginął 21 listopada 1943 r. podczas publicznej egzekucji przez powieszenie. Miało to miejsce na skraju lasu, niedaleko Złotopolic. Pozostałym członkom jego rodziny udało się uniknąć więzienia i śmierci. Razem z Ignacym Ambroziakiem powieszono także dwóch Żydów. Za pomoc osobom pochodzenia żydowskiego zginęli także dwaj nieznani z nazwiska Polacy z Warszawy oraz Władysław Muchowski i Stefan Trzciński. Wśród skazanych na śmierć był także Jan Trzciński, brat Stefana, któremu udało się uciec niedługo przed straceniem. W odwecie aresztowano matkę Trzcińskich – Stanisławę – oraz inną Polkę – wywieziono je w nieznane. Śmierć siedmiu mężczyzn oglądali sołtysi miejscowości: Cholewy, Michałów, Skwary i Złotopolice. Według nakazu niemieckiego oficera mieli ogłosić wśród mieszkańców, jaka kara czeka za pomoc udzieloną Żydom.

4 lipca 1991 r. Ignacy i Rozalia Ambroziakowie, Władysław Muchowski, Stefan, Jan i Stanisława Trzcińscy zostali odznaczeni medalem „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”.

Bibliografia:

  1. FLV, nagranie audio, sygn. 405_4779, relacja Jadwigi Dąbrowskiej [krewna] z 16.12.2013 r.
  2. Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holokaustu. Polska, red. naczelny I. Gutman, red. współprowadzący S. Bender, S. Krakowski, red. wyd. pol. D. Libionka, R. Kuwałek, A. Kopciowski, cz. I-II, Kraków 2009.
  3. Rejestr faktów represji na obywatelach polskich za pomoc ludności żydowskiej w okresie II wojny światowej, Instytut Pamięci Narodowej, red. A. Namysło, G. Berendt, Warszawa 2014.
  4. Those Who Risked Their Lives, red. A. Poray, Chicago 2007.