We wsi Poizdów-Kolonia (niedaleko Kocka) mieszkała wdowa Feliksa Brygoła (50 lat) z trójką dzieci: Stanisławem (18 lat), Janiną (13 lat) oraz Florentyną (18 lat). Najstarsza córka była już żoną Ignacego Zdunka. Małżeństwo wychowywało roczną córkę Alfredę, a wkrótce na świat miało przyjść ich kolejne dziecko. Wszyscy mieszkali w domu należącym do Feliksy i wspólnie prowadzili gospodarstwo.

Feliksa Brygoła w czasie okupacji niemieckiej udzieliła schronienia sześciu osobom pochodzenia żydowskiego – trzem mężczyznom i trzem kobietom. Osoby te miały kryjówkę w stodole, połączoną tunelem z domem Brygołów.

Żandarmi niemieccy w posterunku w Kocku dowiedzieli się z donosu o ukrywaniu przez Feliksę Żydów. Źródła podają*, że 29 czerwca 1943 r. Niemcy przyjechali do gospodarstwa Brygołów. Jan Badziak, naoczny świadek, twierdzi jednak: „Ja wiem, że to było dnia 18 lipca 1943 roku, godzina może 1 (pierwsza)” (FLV, sygn. 811_3543; por. sygn. 811_1331). Trzej mężczyźni próbowali uciec, ale zostali od razu zastrzeleni. Zastrzelono też Feliksę, Stanisława i Janinę. Ciężarna Florentyna była w tym czasie z córką na łące. Poszły po krowy pasące się nieopodal domu. Zostały zauważone przez funkcjonariuszy i zamordowane.

Przeprowadzona przez Niemców akcja była prawdopodobnie wynikiem denuncjacji jednego z mieszkańców wsi – Stanisława Zygłówka. Jan Badziak twierdzi nawet, że to on zamordował ciężarną Florentynę i Alfredę: „Zygłówek ją poznał i wrócił. I ona doszła do nich, klękała na kolana i zaczęła coś mówić. A Niemiec wyjął pistolet, dał Zygłówkowi i Zygłówek strzelił do córki, do tej dziewczynki i do tego dziecka. A że była w ciąży, to jeszcze raz w brzuch strzelił” (FLV, sygn. 811_3543…).

Niemiecką obławę przeżyły trzy Żydówki, które w czasie akcji Niemców pozostały w kryjówce. Nie wiadomo, czy przeżyły do końca wojny. Gdy żandarmi przyjechali do Brygołów, nie było na miejscu męża Florentyny – Ignacego. Po powrocie, w akcie rozpaczy, popełnił samobójstwo nad grobem swoich bliskich. Później rodzina została pochowana na cmentarzu parafialnym w Kocku. Ciała trzech Żydów spoczywają do dziś w miejscu morderstwa.

 

Bibliografia:

  1. FLV, nagranie audio, sygn. 405_4650, relacja Józefa Badziaka (świadek) z 12.12.2013 r.
  2. FLV, nagranie audio, sygn. 811_1331, relacja Marii Kowalewskiej z 27.03.2014 r.
  3. FLV, nagranie audio, sygn. 811_3543, relacja Jana Badziaka i Michała Jóźwika (Jan Badziak – sąsiad, świadek] z 23.09.2015 r.
  4. FLV, nagranie audio, sygn. 811_1041, relacja Janusza Brygoły z 21.02.2014 r.
  5. Kopówka, ks. P. Rytel-Andrianik, „Dam im imię na wieki” (Iz 56,6). Polacy z okolic Treblinki ratujący Żydów, Oksford – Treblinka 2011.
  6. Wroński, M. Zwolak, Polacy – Żydzi 1939-1945, Warszawa 1971.
  7. Zajączkowski, Martyrs of Charity, Washington D.C. 1988.
  8. [Strona internetowa – Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”:] straty.pl, dostęp: 30.01.2015 r., [Zdunek Florentyna] oraz dostęp z: 18.02.2016 r., [Zdunek Alfreda].
  9. [Strona internetowa – Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”:] straty.pl, dostęp: 18.02.2016 r., [Brygoła Feliska, Brygoła Janina, Brygoła Stanisław].

 

uwagi:

*  Za: E. Kopówka, ks. P. Rytel-Andrianik, „Dam im imię na wieki” (Iz 56,6). Polacy z okolic Treblinki ratujący Żydów, Oksford – Treblinka 2011, s. 139; S. Wroński, M. Zwolak, Polacy – Żydzi 1939-1945, Warszawa 1971, s. 421; W. Zajączkowski, Martyrs of Charity, Washington D.C. 1988, s. 204; portal stary.pl, dostęp: 30.01. 2015 r. [Zdunek Florentyna] oraz 18.02.2016 r. – tu: Zdunek Alfreda oraz: Brygoła Feliska, Brygoła Janiana, Brygoła Stanisław.

ZDJĘCIA

  • Jan Badziak

    Jan Badziak

  • Józef Badziak

    Józef Badziak